Startpagina Tuin

Hoe ziektes voorkomen en bestrijden in je moestuin?

Warmte, vocht en een waardplant, meer hebben schimmels niet nodig om zich ongebreideld te vermeerderen. Zomerse temperaturen en enkele sappige regenbuien of een onweersbui zorgen voor optimale groeiomstandigheden voor schimmels en andere ziekteverwekkers, die er de oorzaak van kunnen zijn dat gezonde planten plots ziek worden en volledig of deels afsterven. Een goede diagnose en gepast ingrijpen kunnen dan de schade beperken.

Leestijd : 5 min

Nu alles in de natuur volop groeit en bloeit, zijn ook de plantenbelagers volop actief. Niet alleen voor plaaginsecten, slakken, vogels en knaagdieren, maar ook voor de kleinere levensvormen zoals schimmels, bacteriën, virussen… zijn de welig groeiende planten een ideale voedingsbron. Gelukkig klinkt het erger dan het in werkelijkheid is. Een (moes)tuin die aangelegd is zoals het hoort en een wakkere tuinier volstaan veelal om deze belagers onder controle te houden. In dit artikel gaan we wat dieper in op plantenziekten en op hoe we ze kunnen voorkomen en in het slechtste geval bestrijden.

Beter voorkomen dan genezen

Plantenziekten (schimmels, bacteriën, virussen, viroïden…) zijn niet altijd eenvoudig te herkennen. Vaak speelt het ziekteproces zich af binnenin de plant en zien we enkel de gevolgen (verwelking, verkleuring, afsterven) van de ziekte zonder dat er uitwendige symptomen optreden. Bovendien zijn virussen en bacteriën, die gelukkig eerder zeldzame ziekteverwekkers zijn, niet te genezen en kunnen we ze dus maar beter voorkomen. Schimmels, de voornaamste ziekteverwekkers bij planten, kunnen we gelukkig wel bestrijden, maar ook hier geldt: beter voorkomen dan genezen.

Schimmels: ken je vijand

Schimmels zijn gedurende het grootste deel van hun leven onzichtbaar, enerzijds omdat ze overleven met microscopisch kleine structuren en anderzijds omdat ze zich vaak ondergronds of binnenin een ander organisme ontwikkelen. Schimmels worden meestal pas zichtbaar als ze op het toppunt van hun groei zijn en als ze schimmelpluis vormen of als ze binnenin de plant zodanig gaan woekeren dat de plant begint te rotten of te verdrogen, omdat de vaatbundels dichtgroeien.

In grote lijnen verloopt een schimmelziekte volgens een vast patroon. Een spore komt op een vatbare plant terecht en kan, als de omstandigheden (luchtvochtigheid, bladnatperiode, temperatuur…) voor die specifieke schimmel gunstig zijn, gaan kiemen. Vervolgens dringt de schimmel (via huidmondjes, wondjes…) de plant binnen en kan, alweer als de omstandigheden voor die specifieke schimmel gunstig zijn, gaan woekeren in of op de waardplant. Van dan af kan de schimmel verder groeien en zich verder verspreiden (door contact met andere waardplanten of door sporen) naar andere planten. Worden de omstandigheden minder ideaal, bijvoorbeeld op het einde van het groeiseizoen, dan vormen de meeste schimmels duursporen, die gedurende langere periode (tot verschillende jaren) in de bodem of plantenmateriaal kunnen overleven en die onder gunstige omstandigheden weer actief worden en nieuwe planten kunnen besmetten.

Schimmelpreventie

Omdat de meeste schimmels pas kiemen onder vochtige omstandigheden kunnen gevoelige soorten beter op een niet beschutte, zonnige plek geteeld worden. De wind en de zon zorgen er dan voor dat het gewas veel vlugger opdroogt. Ook een wat ruimere plantafstand zorgt voor een vlugger drogend gewas. Voldoende vruchtafwisseling zorgt ervoor dat in de grond overlevende schimmels geen geschikte waardplant vinden. Ruim na iedere teelt alle plantenresten zorgvuldig op, zo worden ook de eventuele in de plant aanwezige schimmels uit de moestuin verwijderd.

Algemene ziektepreventie

Alles begint bij een gezonde bodem. Zonder gezonde bodem, geen gezonde planten. Planten kunnen maar optimaal groeien als ze beschikken over een goed wortelgestel. Dat kan zich maar ontwikkelen als er in de bodem voldoende (niet te veel) vocht, zuurstof en voeding aanwezig is. Een goede voorbereiding van de bodem – de grond losmaken, het humusgehalte op peil brengen en houden (compost of stalmest) en de zuurtegraad bijsturen indien nodig – is het halve werk.

Vertrek steeds met gezond en sterk plantmateriaal. Vooral bacterie- en virusziekten worden verspreid via zaad en plantmateriaal. Sterke en goed groeiende planten hebben een goed afweersysteem tegen allerlei ziekten. Ook zijn er van een groot aantal planten rassen op de markt die resistent of goed bestand zijn tegen bepaalde ziekten. Kies voor de siertuin planten die aangepast zijn aan de groeiomstandigheden (vocht en licht). Bepaalde planten verdragen beter vocht en schaduw, veel andere planten zullen op natte grond en/of in de schaduw gevoeliger zijn voor ziekten.

Onkruiden zijn vaak waardplant voor allerlei plantenziekten en kunnen dus beter regelmatig uit de tuin verwijderd worden. Ook bladluizen en andere sapzuigende insecten kunnen best in toom gehouden worden, omdat zij eventueel aanwezige ziekten kunnen verspreiden.

En, misschien het de meest logische, maar een maatregel die we toch vaak over het hoofd zien: verwijder planten die plotseling ziek worden of verwelken zo snel mogelijk uit de tuin. Zo wordt de verspreiding van eventuele ziektes vermeden.

Bestrijding

Mochten er onverhoopt toch ziektes opduiken, dan is het zaak om ze zo snel mogelijk onder controle te krijgen. Omdat voor bacterie- en virusziekten geen gewasbeschermingsmiddelen voorhanden zijn, dient men de aangetaste planten(delen) zo snel mogelijk te verwijderen. Voor schimmelziekten zijn er gelukkig wel gewasbeschermingsmiddelen voor handen. Zonder deze middelen zouden immers heel wat teelten, vooral in openlucht, niet mogelijk zijn. Denken we maar aan de teelt van bepaalde rassen aardappelen of aan de tomatenteelt in open lucht. Sommige teelten (rassen of cultivars) zijn zelfs zo gevoelig dat het gangbaar is om ze preventief te behandelen met een geschikt fungicide (gewasbeschermingsmiddel ter bestrijding van schimmels).

Welke producten gebruiken om ziektes te bestrijden?

We zochten uit welke fungiciden nog beschikbaar zijn voor de tuinliefhebber. Opgelet, gebruik de producten steeds volgens de gebruiksaanwijzing die vermeld staat op de verpakking. Vraag bij twijfel steeds advies aan de verkoper.

Breedwerkende middelen voor moes-, sier- en/of fruittuin zijn:

Ortiva plus, Difcor garden, Duaxo, Belrose garden (enkel op siergewassen)

Producten op basis van zwavel (preventief of bij de eerste symptomen te gebruiken): Cosavet Garden, Sulfus en Sulfucid (enkel voor sierplanten),

Idem voor producten op basis van koper: Cuprex garden

Middelen tegen de aardappelplaag op tomaat en aardappel :

Revus garden, Infinito garden, Belpatat

Producten op basis van koper die voornamelijk preventief werken: Koper garden, Cuprex garden en Naturen Bordeause pap.Daarnaast zijn er ook nog producten op de markt die meerdere actieve stoffen bevatten. Daardoor werken deze producten vaak breder, maar zijn ze slechts voor een beperkt aantal gewassen inzetbaar. Er bestaan ook producten op basis van natuurlijke ingrediënten met een fungicidewerking.

Geert Brantegem

Lees ook in Tuin

Simpel snoeien in de siertuin

Tuin Een tuin is volop genieten... maar soms ook een beetje stressen, want hoe zat dat nu ook alweer met dat snoeien? Welke planten moeten op welke manier gesnoeid worden? Zijn er ook planten die niet gesnoeid moeten worden? Mag men ook snoeien in het groeiseizoen? Hoe kan ik mijn planten het best laten bloeien? Kortom: heel wat vragen, waar soms ook de meer ervaren tuiniers wel eens mee worstelen. Maar met gezond boerenverstand en enkele algemene snoeiregels kan er weinig fout gaan.
Meer artikelen bekijken